Коомчулукту кызыктырган маселе: Парламент төрагасынын функциялары жана ал өз алдынча эмне кыла алат?

Бүгүнкү күндө коомчулукта Жогорку Кеңештин төрагасынын ыйгарым укуктары, анын функциялары жана мүмкүнчүлүктөрү тууралуу көптөгөн суроолор жаралууда. Саясатчылар, эксперттер жана эл өкүлдөрү парламент спикери – бул жөн гана модератор экенин жана ал эч кандай чечим кабыл албай турганын, болгону күн тартибине маселени коерун айтышууда.

«Себеби, эгерде анын ыйгарым укуктарына карай турган болсок. Ал чечим кабыл албайт, болгону маселени добушка коет. Кандай добуш беришти – бул ага тиешелүү эмес. Спикер – бул модератор. Дирижер музыкантты кубалап чыгышы мүмкүн, ал эми спикер андай кыла албайт», – деп белгилейт экс-депутат жана «Ар-Намыс» партиясынын лидери Феликс Кулов.

Жогорку Кеңештин экс-спикери Зайнидин Курманов да спикер – бул парламенттин отурумун алып барган модератор экенин айтат.

«Анда Жогорку Кеңештин аппаратынын ичинде азыраак аткаруучу-бөлүштүрүүчү функциялары бар. Бул аппараттын чегинде гана», – дейт ал. Анын айтымында төрага консультантты дайындай алат, бөлүм башчыларды кызматтан бошото алат, ушул сыяктуу гана. Бирок, төрага эч кимге эч кандай буйрук бере албайт. «Буйрук бериш үчүн премьер-министр жана президент бар. Көпчүлүгү спикерликти ардактуу кызмат деп ойлошот, бирок чындыгында андай эмес», – дейт Зайнидин Курманов.

Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Регламенти боюнча» мыйзамын окуп чыксаңыз, андан бул саясатчылардын сөздөрүнө далилдерди табасыз.
Анын ичинде Жогорку Кеңештин жетекчилигине тиешелүү Мыйзамдын 18-беренесинде Жогорку Кеңештин жетекчилиги Төрагадан жана анын орун басарларынан турары айтылган.
12-беренеде Төраганын өзүнүн ыйгарым укуктары жазылган.
20-берене. Төраганын ыйгарым укуктары.

Анда Төрага:
«Жогорку Кеңештин жыйналыштарын алып барат, Жогорку Кеңештин жыйналыштарында каралуучу маселелерди даярдоого жалпы жетекчиликти жүзөгө ашырат, Жогорку Кеңеш кабыл алган актыларга кол коөт, Кыргыз Республикасында жана анын чегинен тышкары Жогорку Кеңештин атынан чыгат, Жогорку Кеңештин Президент, Өкмөт, мамлекеттик бийликтин аткаруу органдары жана сот бутактары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен өз ара аракеттерин камсыз кылат, Аппараттын ишине жалпы жетекчилик кылууну жана контролдоону жүзөгө ашырат, Президенттин, Өкмөттүн же депутаттардын үчтөн биринен кем эмесинин сунушу боюнча Жогорку Кеңештин кезексиз сессияларын чакырат, Конституцияда белгиленген учурларда Президенттин ыйгарым укуктарын аткарат, Жогорку Кеңештин кезексиз жыйналыштарын чакырат, кезексиз кароого тийиш болгон маселелерди Жогорку Кеңештин жыйналышынын күн тартибине киргизет, Жогорку Кеңештин тапшырмасын аткарат, Жогорку Кеңештин ишкер кадыр-баркын сактоо жана коргоо боюнча чараларды көрөт, Жогорку Кеңештин чечимдеринин аткарылышын контролдойт, ушул Регламентте көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, Координациялык кеңешке төрагалык кылат, «Өкмөттүк күнгө» Жогорку Кеңештин маселелеринин реестрин бекитет, бир жыныстагы адамдардын 70 пайыздан ашпаган өкүлчүлүк принцибин сактоо менен, ушул Регламентке ылайык Жогорку Кеңештин Аппаратынын жана Иш башкармалыгынын кызмат адамдарын дайындоону жүргүзөт, Жогорку Кеңештин эл аралык парламенттик уюмдардагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн дайындайт жана кызматынан бошотот, Төраганын алдында консультативдик кеңештерди уюштурат, Жогорку Кеңештин бекитилген бюджетине жана чыгымдарынын сметасына ылайык Жогорку Кеңешке бөлүнгөн каражаттарды тескейт, Жогорку Кеңештин чыгымдарынын сметасынын долбоорун иштеп чыгууну камсыз кылат жана бюджеттик жыл аяктаганга 3 ай калгандан кечиктирбестен аны Жогорку Кеңештин кароосуна коөт, өзүнүн орун басарларынын ортосунда милдеттерди бөлүштүрөт, Жогорку Кеңештин ишин уюштуруу боюнча тескемелерди чыгарат, Жогорку Кеңештин депутаттарынын иш сапарлары жөнүндө тескемелерди чыгарат жана алардын отчетун бекитет, добуш берүүнүн электрондук тутумунун үзгүлтүксүз иштешин камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт, жыйналыштар залында ирээттүүлүктү жана тартипти камсыз кылат, аларды бузуучуларга карата ушул Регламент менен каралган таасир этүү чараларын колдонот, Жогорку Кеңештин мүлкүнүн пайдаланылышын контролдоону жүзөгө ашырат, фракциялардын иши үчүн бирдей шарттарды камсыз кылат, Жогорку Кеңеште жана анын карамагында турган обңекттерде коопсуздукту камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт, Жогорку Кеңештин грамоталары, сыйлык куралы жана Жогорку Кеңештин башка сыйлыктары менен сыйлайт, Жогорку Кеңештин депутаттарын, Аппаратынын жана Иш башкармалыгынын кызматкерлерин мамлекеттик сыйлыктар менен сыйлоого, жогорку аскердик жана атайын наамдарды, дипломатиялык рангдарды ыйгарууга көрсөтөт, Жогорку Кеңештин ишин уюштуруу боюнча ага ушул Регламентте жүктөлгөн башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыра турганы жазылып турат.
Мындан сырткары төрага Жогорку Кеңештин депутаттарынын алдынрда отчет да берет. Башкача айткнада, жыл сайын июнь айынын акыркы декадасында Жогорку Кеңештин сессия мезгилиндеги иши жөнүндө депутаттардын алдында отчет берет.

Андыктан бул кызматтын ардактуулугу жана ал кызматтын көп маселелерди өзү билип эле чечип кое тургандыгы тууралуу айтылып жаткандардын баары ойдон чыгарылган. Спикер – бул жөн гана сессияда модератордукту аткаруучу кызмат. Жогоруда спикерге тиешелүү функциялар кандай экенин толугу менен келтирдик. Аны толук окуп чыккан адам төрага өзү билип бир да маселе чечпей турганын, ал дагы бардык депутаттардай эле бир гана добушу бар экенин билет.

Алдынкыны окуу

Кийинки жылы Кыргызстанга кирген 166 товарга бажы салымдар көтөрүлөт

Кийинкини окуу

 23 октябрь. Күндүн орчундуу окуялары